غلامرضا جلالى ( گروهى از پژوهشگران )
474
مشاهير مدفون در حرم رضوى ( فارسي )
دوباره شاه را به سفر دوم اروپا مىبرد وى را به جاى خود سرپرست وزارت امور خارجه و سپهسالار نيروى نظامى در تهران نمود . « 1 » در سال 1297 ه . ق وزير بنايى ديوان اعلى شد . در سال بعد و پس از اينكه سپهسالار در مشهد در گذشت ، يحيى خان به مشير الدوله ملقب شد و وزارت دادگسترى به وى سپرده شد . در سال 1301 ه . ق ناصر الدّين شاه وى را به جهت اينكه شوهر خواهرش بود و با دستگاه سلطنتى ايران مربوط بود براى تبريك جشن بلوغ وليعهد روسيه با تشريفات تمام به دربار پطرزبورگ فرستاد و در همين سفر لقب « جناب اشرف » يافت . يحيى خان كه بر خلاف ميل شاه و برخى درباريان دوست داشت به جاى برادر درگذشتهاش وزير خارجه ايران شود خود را بسيار به روسها نزديك كرد و چون ميرزا سعيد خان مؤتمن الملك وزير امور خارجه نيز در همان ايام فوت كرده بود ( 1301 ه . ق ) روسها براى به وزارت رساندن او سعى فراوان كردند اما انگليسىها به شدت با اين مسأله مخالفت مىكردند و شاه را وادار كردند كه محمود خان ناصر الملك قراگوزلو را كه قبلا در لندن سفير بود به وزارت خارجه منصوب نمايد . البتّه ظل السلطان هم كه با يحيى خان دشمنى داشت در اين كار نقش بازى كرد . « 2 » يحيى خان چون به منصب وزارت خارجه منصوب نشد بهعنوان اعتراض يا ناراحتى از مقام وزارت دادگسترى استعفا داد . « 3 » در ايامى كه خراسان دچار آشوب بود و مردم مشهد عليه آصف الدوله شيرازى قيام كرده بودند ؛ شاه مىخواست يحيى خان مشير الدوله را به خراسان بفرستد و خبر آن شايع شد ، اما چون انگليسىها موافق با انتصاب كسى كه طرفدار روسها باشد نبودند
--> ( 1 ) - رجال دوره ناصرى / 40 - 41 ؛ مهدى بامداد : پيشين 4 / 445 ( 2 ) - رجال دوره ناصرى / 41 - 42 ( 3 ) - س . ج . و بنجامين : ايران و ايرانيان عصر ناصر الدّين شاه / 173